Debata „Posełki, endeczki, obozowczynie – aktywność społeczna i polityczna narodowczyń”

24 maja 2024

Jakie były przyczyny aktywności społeczno-politycznej kobiet z kręgu narodowego? Dlaczego ziemianki nie chciały być utożsamiane z feministkami? Jaką zmianę w aktywności kobiet przyniósł rok 1918? To tylko wybrane zagadnienia, o których opowiadały uczestniczki debaty „Posełki, endeczki, obozowczynie – aktywność społeczna i polityczna narodowczyń”.

W dyskusji wzięły udział: prof. Ewa Maj (UMCS), prof. Dobrochna Kałwa (UW) i prof. Joanna Dufrat (UWr). Spotkanie było kolejnym wydarzeniem towarzyszących wystawie „Narodowczynie. Prawicowe feministki”, zorganizowanym w ramach cyklu „Babskie wieczory”.

Korzenie aktywności społeczno-politycznej

Punktem wyjścia do dyskusji była próba przybliżenia genezy aktywności politycznej kobiet. Jak podkreślały uczestniczki debaty, u jej podstaw legły zarówno przemiany społeczne i gospodarcze oraz poczucie niesprawiedliwości, jak również wzorce literackie czy pozytywistyczny model społeczny. Jednocześnie badaczki podkreślały, że jedną z kluczowych inspiracji do podjęcia aktywności politycznej przez kobiety był silny wpływ mężczyzn z najbliższego otoczenia – mężów i braci. Zgodnie przyznały również, że ten model rozwoju i emancypacji był charakterystyczny dla kobiet z kręgu elit ziemiańskich czy inteligenckich.

Ziemianki

Uczestniczki dyskusji wskazywały na niejednoznaczną rolę ziemianek w procesie emancypacji. Podkreślały, że kobiety z kręgów ziemiańskich dążyły do petryfikacji relacji z warstwą chłopską, utrzymania wzorcotwórczej funkcji nowoczesnego ziemiaństwa, zatrzymania politycznej rewolucji i ukształtowania wzorca idealnej gospodyni. Jakkolwiek nie chciały występować pod szyldem feminizmu, ich działania miały jednoznacznie emancypacyjny charakter – promowały edukację, zachęcały do zdrowej aktywności fizycznej czy wizyt w muzeach.

Socjalistki kontra endeczki

Opieka socjalna, dobra edukacja na różnych poziomach, higiena, nowoczesne wychowanie to tematy, które podejmowały organizacje kobiece zarówno z kręgu socjalizmu, jak i narodowej demokracji. W dwudziestoleciu międzywojennym polskie feministki z różnych stron sceny politycznej przemawiały w wybranych aspektach wspólnym głosem. Różnice między nimi dotyczyły przede wszystkim odmiennie definiowania elementu obcego czy wykorzystania uzyskanych przez kobietę praw czy zdobytych umiejętności.

Rok 1918

Rok 1918 był istotną cezurą z procesie przemian społecznych nie tylko z uwagi na fakt uzyskania praw wyborczych. Był to także kluczowy impuls do rozwoju edukacji obywatelskiej i budowania wśród nich świadomości politycznej.

To tylko wybrane kwestie, poruszone przez badaczki. Posłuchaj całej debaty na naszym kanale YouTube: