Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej

„Jeden z ostatnich żyjących narodowców” – artykuł Wojciecha Turka

W dniu 9 kwietnia br. ukończył 103 lata Jan Michał Wawrzków, mieszkający w St. John’s na Nowej Funlandii w Kanadzie. Jest on  – obok mieszkającej w Chicago/Racławicach Marii Mireckiej-Loryś – jednym z ostatnich żyjących jeszcze członków i działaczy przedwojennego Stronnictwa Narodowego.

Urodził się we Lwowie – jego ojciec był ochotnikiem w tzw. Błękitnej Armii gen. Józefa Hallera. Matką była Tekla z domu Kulik. W 1936 roku wstąpił na Wydział Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza. Był aktywnym działaczem Akademickiego Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej, Młodzieży Wszechpolskiej, Sodalicji Mariańskiej Akademików, członkiem lwowskiego Wydziału PowiatowegoStronnictwa Narodowego. Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Lwowa, z końcem września przedostał się do Rumunii i drogą przez Jugosławię, Grecję, Morze Śródziemne dotarł do Francji, gdzie wstąpił do wojska polskiego.

Po ukończeniu Szkoły Podchorążych Piechoty w Coetquidan, a następnie w Guer, został odkomenderowany do 2 Dywizji Strzelców Pieszych i przydzielony do II Batalionu 5 Pułku Piechoty, gdzie jako zastępca dowódcy plutonu w 1940 roku wziąłudział w kampanii francuskiej, w walkach nad rzeką Saone, pod Vesoul i w rejonie St. Hippolyte. W związku z francusko-niemieckim zawieszeniem broni, przedostał się ze swoją dywizją do Szwajcarii, gdzie został internowany.

W Szwajcarii studiował w Wyższej Szkole Handlowej w St. Gallen, uzyskując w kwietniu 1945 roku odpowiednik polskiego magistra ekonomii. W maju przeszedł do Francji, gdzie wstąpił do armii polskiej i został przydzielony do VI Kresowego Baonu Strzelców Pieszych 4 Dywizji Piechoty stacjonującej w Szkocji. Odkomenderowany do Oksfordu, w marcu 1946 ukończył przerwane studia prawnicze na Polskim Wydziale Prawa. Z dniem 1 stycznia 1946 r. awansował na stopień podporucznika (został przeniesiony do rezerwy w stopniu porucznika).

W listopadzie 1951, podobnie jak wielu innych działaczy narodowych, wyjechał z Wielkiej Brytanii do Stanów Zjednoczonych, gdzie w Buffalo pracował m. in. jako redaktor „Dziennika dla Wszystkich”, następnie podjął pracę jako staff writer w waszyngtońskim biurze prasowym Komitetu Wolnej Europy, a od czerwca 1956 był redaktorem w nowojorskiej centrali  tegoż Komitetu.

Założył w 1955 r. rodzinę poślubiając Kanadyjkę pochodzenia francuskiego Therese Larose. Po dwóch latach został ojcem bliźniąt: Michaela Tadeusza i Jeanne Jadwigi.

Od października 1963 roku do przejścia na emeryturę w lipcu 1981 roku pracował w waszyngtońskiej Bibliotece Kongresu. Kilka miesięcy później przeniósł się do Kanady, w pobliże domu rodzinnego żony.

Na emigracji ściśle współpracował ze środowiskiem narodowym: był administratorem miesięcznika „Myśl Polska” w Londynie, członkiem Wydziału Wykonawczego SN, członkiem-założycielem Instytutu Romana Dmowskiego w Nowym Jorku.

Nigdy nie zrzekł się obywatelstwa polskiego.