6 sierpnia – 149 lat temu urodził się Jan Emanuel Rozwadowski (1872-1935)

Ziemianin, ekonomista, polityk narodowy, podczas I wojny światowej jeden z najbliższych współpracowników Romana Dmowskiego; członek polskiej delegacji na konferencję w Wersalu w 1919 r.

Urodził się w Babinie nieopodal Kałusza. Był synem Bartłomieja, powstańca styczniowego (zm. 1882), krewnym gen. Tadeusza Jordan Rozwadowskiego i prof. Jana Michała Rozwadowskiego prezesa PAU. Do gimnazjów chodził we Lwowie i Stanisławowie. W 1895 r. obronił doktorat z prawa na Uniwersytecie Jagiellońskim. Po 1899 r. studiował w Niemczech na uniwersytetach w Halle, Lipsku i w Berlinie. Zajmował się zagadnieniami kolonizacji pruskiej i parcelacji ziemi w Wielkopolsce oraz bezrobociem rolnym w Galicji. Ostrzegał przed zagrożeniem ze strony Ukraińców. W 1905 r. uzyskał habilitację z ekonomii politycznej i w latach 1907-1912 wykładał jako docent prywatny na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego.

Działał w licznych towarzystwach ziemiańskich i w Towarzystwie Tatrzańskim. Wspierał rozwój Towarzystwa Szkól Ludowych na Ziemi Tarnopolskiej, gdzie w Hladkach prowadził gospodarstwo. Po 1909 r. był dyrektorem lwowskiej filii Galicyjskiego Banku Ziemskiego w Łańcucie.

Od początku XX w. był związany z obozem Narodowej Demokracji i współpracował z „Przeglądem Wszechpolskim” i ze „Słowem Polskim”. W styczniu 1904 r. brał udział w konferencji przygotowującej utworzenie Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego w Galicji i wszedł do jego Komitetu Głównego. Od 1905 r. należał do Komitetu Krajowego tajnej Ligi Narodowej. W kwietniu 1914 r. na wiedeńskim zjeździe Rady Głównej LN zdecydowanie popierał stanowisko Romana Dmowskiego, aby podczas wojny Polacy wspierali Rosję przeciwko Niemcom i Austrii.

Po wybuchu I wojny światowej został sekretarzem generalnym Naczelnego Komitetu Narodowego, z którego ustąpił razem z innymi reprezentantami endecji i w 1915 wyjechał do Szwajcarii. Współorganizował tam wraz z Erazmem Piltzem, Marianem Seydą oraz Aleksandrem Skarbkiem Centralną Agencję Polską (Agencję Lozańską) i rok później jako jej delegat odwiedził USA, gdzie we współpracy z Ignacym Paderewskim i bankierem Janem Smulskim gromadził fundusze służące propagowaniu sprawy polskiej na Zachodzie.

Po powrocie do Szwajcarii w lipcu 1916 r. podjął współpracę z dwumiesięcznikiem „Przegląd Polski” wydawanym we Fryburgu przez Mariana Seydę. W listopadzie podpisał „protest lozański” skierowany przeciw Aktowi 5 listopada. Latem 1917 r. brał udział w tworzeniu Komitetu Narodowego Polskiego. Kierował w nim wydziałami propagandy i kontaktów z krajem. Wiosną 1918 r. wraz z Marianem Seydą stał na czele specjalnego biura, które otrzymało od władz francuskich prawo wystawiania tymczasowych paszportów polskich. Razem z Dmowskim i Seydą debatował z politykami krajów słowiańskich nad wizją powojennej Europy Środkowej, a także nad przebiegiem granic przyszłej Polski. Wspólnie ze Stanisławem Grabskim i Erazmem Piltzem utworzył komisję KNP do opracowania mapy etnograficznej Polski, wskazując na konieczność wielkiego państwa polskiego o obszarze ok. 470 tys. km2 i ok. 40 mln ludności.

W 1919 r. jako ekspert od spraw geograficznych i etnograficznych został doradcą delegacji polskiej na konferencję w Wersalu. Ostro krytykował klauzulę mniejszościową i projekty ukraińskiej autonomii. Opowiadał się za bliskim sojuszem z Czechosłowacją i Rumunią. Założył stowarzyszenie „France-Pologne”.

Na stałe do Polski powrócił w styczniu 1920 r. i zamieszkał we Lwowie, w willi przy ul. Cłowej 3. Został dyrektorem Banku Ziemskiego. Do 1928 r. stał na czele Związku Ludowo-Narodowego w Małopolsce Wschodniej, a następnie we władzach Stronnictwa Narodowego. Zasiadał w Radzie Głównej Ligi Narodowej, a po jej rozwiązaniu w 1928 r. w zarządzie lwowskiego oddziału tajnej „Straży Narodowej”. W latach trzydziestych kandydował bez powodzenia do Sejmu RP.

Zmarł nagle 19 marca 1935 r. w trakcie pobytu w Warszawie. Został pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.