Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej

15 sierpnia – 139 lat temu zmarł Karol Miarka „Starszy” (1825-1882)

Działacz narodowy i społeczny na Górnym Śląsku. Nauczyciel, pisarz, publicysta i drukarz.

Był synem nauczyciela z Pielgrzymowic na Śląsku, pomiędzy Wodzisławiem i Pszczyną, w której uczęszczał do gimnazjum. W 1846 r. ukończył seminarium nauczycielskie w Głogówku i podjął pracę ludowego nauczyciela, od 1850 r. w rodzinnej miejscowości, gdzie pełnił również rolę organisty, pisarza gminnego i sędziego polubownego.

Na ukształtowanie jego zainteresowań wywarł wpływ biskup sufragan wrocławski Bernard Bogedain, rzecznik nauki języka polskiego wśród Polaków na Śląsku, którego poznał w 1853 r. podczas szkolnej wizytacji. Dużą rolę w kształtowaniu narodowej świadomości Miarki odegrał także pastor Paweł Stalmach oraz Józef Chociszewski, korektorzy jego debiutanckiej powieści o początkach chrześcijaństwa na Górnym Śląsku p.t. „Klemensowa Górka” (1861).

W latach 1861–1868 współpracował z wydawanym przez Pawła Stalmach tygodnikiem „Gwiazdka Cieszyńska”. Wspierając górnośląski ruch społeczny i kulturalny podtrzymywał żywe kontakty z innymi dzielnicami Polski. Korespondował z Józefem Kraszewskim i Władysławem Bełzą. W latach 1868–1869 redagował czasopismo „Zwiastun Górnośląski”, a następnie, od kwietnia 1869 r., rozpoczął w Królewskiej Hucie (ob. Chorzów) wydawanie „Katolika”, jednego z najważniejszych pism walczących o polskość górnośląskiego ludu. Poza „Katolikiem” wydawał także inne pisma, m.in. tygodnik oświatowo-moralistyczny „Monika”.

Nie poprzestając na tworzeniu instrumentów prasowych, zorganizował wiele polskich organizacji społecznych oraz gospodarczych. Założył nakładową Księgarnię Katolicką, a w 1870 r. zainicjował wydawanie tomów Biblioteki Katolickiej i popularnych ludowych kalendarzy. Powołał również stowarzyszenie „Kasyno Katolickie”, urządzające amatorskie spotkania teatralne, Kółko Katolickie, Spółkę Poczciwych Wiarusów i Górnośląskie Towarzystwo Kredytowe Włościan w Mikołowie, dokąd przeprowadził się w 1875 r. i założył drukarnię.

Budując zaczątki świadomej polskości Górnoślązaków, zdecydowanie przeciwstawiał się polityce kulturkampfu i germanizacji, za co aż 28 razy stawał przed sądem, był skazywany na grzywny i więzienie (łącznie przesiedział w celi ponad 3 lata).

Związał się z czasem z niemiecką partią Centrum i w 1876 r. kandydował na posła. W 1879 r. założył komitet pomocy dla głodującej ludności Śląska. W 1881 r. ze względu na zły stan zdrowia i szykany władz sprzedał „Katolika” ks. Stanisławowi Radziejewskiemu, drukarnię zaś przekazał synowi, również Karolowi, który przekształcił ją w nowoczesny zakład poligraficzny.

Przez ostatnie dwa lata życia mieszkał w Cieszynie.

Spoczywa w Alei Zasłużonych Cmentarza Komunalnego.