16 sierpnia – 107 lat temu powstał w Krakowie Naczelny Komitet Narodowy (1914)

Z inicjatywy środowisk konserwatywnych doszło na terenie Galicji do porozumienia międzypartyjnego o nazwie Naczelny Komitet Narodowy. W zamierzeniu twórców Komitet miał reprezentować polskie ambicje niepodległościowe u boku Austro-Węgier. Obok konserwatystów w jego skład weszła Komisja Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych (lewica) oraz Centralny Komitet Narodowy we Lwowie (prawica).

Do głównych celów tego ponadpartyjnego ośrodka władzy dla Polaków w Galicji było powstanie polskiej armii u boku Austro-Węgier (Legiony Polskie), stworzenie systemu opieki nad polskimi ofiarami wojny, a wreszcie powstanie niepodległej Polski, połączonej unią z Austrią i Węgrami w ramach monarchii trialistycznej. Koncepcja nowego państwa nie obejmowała jedynie Galicji, ale również zabory niemiecki i rosyjski, co spotkało się ze zdecydowanym sprzeciwem Niemców.

Pierwszym przewodniczącym NKN został Juliusz Leo, będący jednocześnie przewodniczącym Koła Polskiego w austriackiej Radzie Państwa. Po nim funkcję tę sprawowali inni konserwatyści – prof. Władysław Leopold Jaworski i prof. Leon Bliński. NKN dzielił się na dwie autonomicznie działające sekcję – wschodnią (z siedzibą we Lwowie) i zachodnią (z siedzibą w Krakowie), a ich pracownikami zostali członkowie wszystkich stronnictw-sygnatariuszy porozumienia.

Już w październiku 1914 r. z NKN wystąpili endecy (Stronnictwo Narodowo Demokratyczne), a pretekstem do tego była treść przysięgi Legionów, która zdaniem narodowców zbyt skromnie akcentowała narodowy charakter wojska. Rok później autorytet NKN znacząco ucierpiał po konflikcie między Władysławem Sikorskim (kierownikiem Departamentu Wojskowego Sekcji Zachodniej NKN) a Józefem Piłsudskim, dążącym do powoływania pod broń w ramach Legionów mieszkańców Królestwa, a następnie tworzącym, niezależną od NKN, Polską Organizację Wojskową.

Do 1917 r. kolejne stronnictwa opuszczały NKN, który zawiesił ostatecznie działalność w październiku t. r., wraz z powołaniem przez Niemcy i Austro-Węgry Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego.