27 sierpnia – 139 lat temu urodził się Wawrzyniec Dayczak (1882-1968)

Architekt, działacz „Zetu”, założyciel Drużyn Bartoszowych.

Był synem chłopa z Reniowa położonego na wschód od Brodów, gdzie w 1903 r. ukończył gimnazjum klasyczne. Studiował następnie architekturę na Politechnice Lwowskiej uzyskując dyplom inżyniera-architekta w 1915 r.

Od lat gimnazjalnych działał w tajnym międzyzaborowym Związku Młodzieży Polskiej ,,ZET’’ podporządkowanym Lidze Narodowej. Podczas studiów awansował do wyższych szczebli tej organizacji – Koła Brackiego „Zetu”. W 1905 r. jeździł jako kurierem do Warszawy, uczestnicząc w przygotowaniu strajku szkolnego. Jednocześnie pracował w sekcji wschodniej Towarzystwa Szkoły Ludowej (TSL).

W 1908 r. założył paramilitarne Drużyny Bartoszowe – wzorowaną na „Sokole” pierwszą pod zaborami i największą (ponad 10 tys. członków) organizację niepodległościową młodzieży wiejskiej. Do 1912 r. był ich pierwszym Naczelnikiem, a zarazem twórcą i redaktorem naczelnym organu „Dzwon”.

W 1915 r. został powołany do wojska austriackiego i ranny na froncie włoskim. W 1918 r. w stopniu podporucznika przystąpił do tworzonej przez kpt. Czesława Mączyńskiego (b. członka Drużyn Bartoszowych) tajnych Polskich Kadr Wojskowych i 1 listopada t.r. został wraz z nim członkiem Naczelnej Komendy Obrony Lwowa, gdzie kierował referatem propagandy i wykonywał zadania dywersyjno-wywiadowcze. Podczas wojny z bolszewikami służył w armii ochotniczej.

Po zwolnieniu ze służby wojskowej Ministerstwo Robót Publicznych odrodzonej Polski skierowało go, jako architekta, do pracy przy odbudowie kraju po zniszczeniach wojennych. W latach 1923–1925 piastował stanowisko naczelnego architekta Liceum Krzemienieckiego. Zdobywszy zaufanie abpa Bolesława Twardowskiego, zasłynął niebawem jako główny architekt kościołów w Diecezji Lwowskiej. Wykreował własny styl mieszczący się w szeroko pojętym modernizmie. Pomiędzy Tarnopolem a Tarnobrzegiem zaprojektował ok. 100 świątyń. Wystawił też i przebudowywał wiele dworów i rezydencji. Podejmował się konserwacji zabytków architektury (lwowskie kamienice, wieża ratusza, kolegiata w Stanisławowie, klasztory w Podkamieniu i Bohorodczanach). Był autorem m.in. Gmachu Wyższej Szkoły Handlu Zagranicznego, kina „Pax”, głównego ołtarza w kościele Świętej Elżbiety we Lwowie, kościoła w Rzęsnej, sanatorium Towarzystwa Lekarskiego i kościoła w Morszynie oraz licznych szkół, domów ludowych i willi. Sławę przyniósł mu również monumentalny konny pomnik marszałka Piłsudskiego w Tarnopolu (1936, rozebrany przez sowietów w 1939).

Od 1925 r. prowadził we Lwowie własne biuro architektoniczne. Po II wojnie mieszkał w Krakowie, a później w Jarosławiu, gdzie nadal pracował w swym zawodzie i do 1964 r. uczył w Państwowej Szkole Budowlanej.

Zmarł w Jarosławiu 28 kwietnia 1968 r. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kw.139-4-9).